8. SEMBOLİZM İLE YAKIN İLİŞKİ İÇERİSİNDE OLAN BAZI KAVRAMLAR: İŞARET, MECAZ, ANALOJİ, ALEGORİ VE İSTİARE
Özet
Sembolizm, şehadet âlemi ile gayb âlemi arasında bulunan farklı gerçeklik düzlemleri arasındaki benzerliklere dayanmaktadır. Sembolizm, ontolojik ve epistemolojik olarak hiyerarşik yapısal bir anlayışa dayanmaktadır. Bu nedenle yüksek düzlemdeki hakikatler doğrudan ifade edilemez; bunun yerine daha alt düzeydeki gözlenebilen veya maddi düzlemin realiteleri ile temsil edilirler. Bu açıdan bakıldığında sembol basit bir gösterge olmanın ötesinde, aşkın bir anlam ve hakikati belli bir form çerçevesinde aktaran bir köprü işlevi üstlenir. Böylece bilgiye erişip hakikate ulaştıran maddi formların arka planındaki fikri veya manevi anlamlar keşfedilmiş olur. Bu nedenle semboller, zamanın akışı içerisinde yolun kaybedilmesini önleyen ve yön gösteren işaretler ile koruyucu bir işlev üstlenirler. İnsanların ruh hali değişkenlik gösterebilir; zira geçmiş ve geleceğe ilişkin olaylar çoğunlukla soyut olgulara dayanmakta ve somut bir biçimde deneyimlenmemektedir. Bunların canlandırılarak aktarılması sembolizmin başlıca amacıdır. Semboller, özümüzde var olan ve yalnızca sezgi ile kavranabilen hakikatleri ifade etmemize imkân sağlayarak, insanın tam olarak dile getiremediklerinin dışa yansımasıdır. Bu sebeple dini metinlerdeki mesajları daha açık bir biçimde kavramak için sembollerden faydalanılmıştır. Öte yandan dini metinleri doğru bir şekilde anlama ve yorumlama çalışmaları çok eskilere dayanmaktadır. Günümüzde ise bu konuyla ilgili çalışmaların sayısı artmıştır. Sanat, edebiyat ve din alanlarında da sembolizmin zengin anlam dünyası ve yorum gücünden yararlanılmıştır. Sembolizm, metinleri anlamada dilin tek başına yetersiz kaldığı noktalarda işlevsel bir fayda sağlamıştır. Bir gerçeği ifade etme aracı olarak sembolizm, yalnızca sembolleri kullanmakla kalmayıp; işaret, mecaz, analoji (itibar), alegori, istiare ve sembolik kelimelerden de yararlanmıştır. Bu çalışma kapsamında sembolizmle yakın ilişki içerisinde bulunan bu kavramlar ele alınarak incelenmiştir.
Yazar
Dr. Muhammed BALBAY